3.5 uair ar an meán a chraoltar i nGaeilge ar stáisiúin raidió, de réir taighde nua

3 Bealtaine 2018

I dtaighde tábhachtach nua atá foilsithe ag beirt shaineolaí acadúil mar gheall ar úsáid na Gaeilge ar an raidió i bPoblacht na hÉireann, tuairiscítear gurb é 3.5 uair sa tseachtain an meánmhéid uaireanta an chloig a chraolann stáisiúin raidió sa Stát cláir nó ábhar i nGaeilge amháin nó go dátheangach, athchraoltaí san áireamh.

Rinne an Dr. John Walsh ó Ollscoil na hÉireann Gaillimh agus an Dr. Rosemary Day ó Ollscoil Luimnigh taighde cuimsitheach ar 59 stáisiúin raidió i bPoblacht na hÉireann, idir stáisiúin tráchtála, pobail agus stáisiúin RTÉ, le linn 2017.

Cuireadh an tuarascáil dar teideal ‘Taighde faoi Úsáid na Gaeilge ar an Raidió’ i láthair ag cruinniú de chuid Chomhchoiste Gaeilge agus Gaeltachta an Oireachtais an tseachtain seo, Dé Máirt 1 Bealtaine 2018 mar chuid de phlé ar staid úsáid na Gaeilge ar an raidió. De réir an taighde atá foilsithe i dtuarascáil an Dr. Walsh agus an Dr. Day, is é líon na n-uaireanta de chláir nó d’ábhar a chraoltar i nGaeilge nó go dátheangach ar stáisiúin raidió ná 3.5 uair sa tseachtain ar an meán. Tá athchraoltaí agus ábhar ceannaithe nó ábhar atá craolta cheana féin ag stáisiúin eile san áireamh sa 3.5 uair a’ chloig seo. Léirigh torthaí an taighde freisin gur minic gur taobh amuigh de bhuaic-amanna éisteachta a chuirtear cláir agus ábhar Gaeilge agus dátheangach i sceidil stáisiúin. Fuarthas chomh maith go raibh sé coitianta gur ar ábhar éatrom go raibh cláir i nGaeilge dírithe, le teidil ar nós ‘Craic agus Ceol’ ag roinnt mhaith cláir, iad dírithe go minic ar cheol traidisiúnta seachas ar ábhar príomhshrutha, agus gurbh éigean go raibh aon ábhar á chraoladh trí Ghaeilge a bhí dírithe ar chúrsaí reatha, mar shampla.

 Tuairiscíodh go raibh ceithre stáisiún – stáisiún amháin ‘náisiúnta’ (ag craoladh ar fud Phoblacht na hÉireann), dhá stáisiún áitiúil tráchtála, agus stáisiún pobail amháin – nach raibh aon ábhar rialta Gaeilge á chraoladh acu nuair a rinneadh an taighde in 2017. Tá ceann amháin den dá stáisiún áitiúil tráchtála a bhí luaite sa tuarascáil tar éis tús a chur le clár Gaeilge ón uair go ndearnadh an taighde, agus tá tugtha le fios ag an trí stáisiún eile go bhfuil siad ag tabhairt aghaidh ar an easpa Gaeilge ar a gcuid sceidil.

 I ndiaidh an chruinnithe le Coiste Gaeilge agus Gaeltachta an Oireachtais, dúirt an Dr. Walsh le Aerthonnta:

 "Gabhaimid buíochas le Comhchoiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán as cuireadh a thabhairt dúinn ár gcuid taighde a chur ina láthair. 

Dhíríomar ar an gcéad chéim den taighde ar deineadh le linn 2017 agus mar sin, ba leis an mbliain sin a bhain na torthaí. Tá an dara céim den taighde ar siúl againn faoi láthair le tacaíocht ó Chonradh na Gaeilge agus ó Scoil na dTeangacha, na Litríochtaí agus na gCultúr, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. 

Scríobhamar chuig na craoltóirí raidió go léir cheana féin agus is cosúil, ón eolas atá tagtha chugainn go dtí seo, go bhfuil cuid de na stáisiúin nach raibh aon ábhar Gaeilge acu anuraidh tar éis dul i ngleic leis sin. Gabhaimid buíochas leis na stáisiúin as comhoibriú linn agus táimid ag súil le torthaí an dara céim den taighde a fhoilsiú níos déanaí i mbliana."

 Agus an taighde bunaithe ar na stáisiúin raidió sa stát a fheidhmíonn trí Bhéarla go príomha, níor clúdaíodh RTÉ Raidió na Gaeltachta ná Raidió na Life, ná na stáisiúin eile atá ag craoladh trí Ghaeilge ar ardáin taobh amuigh den mbanda FM nó gan ceadúnas oifigiúil fós nó taobh amuigh den stát, sa taighde. Rinneadh roinnt tagairt do na stáisiúin lán-Ghaeilge ag cruinniú an Chomhchoiste, ámh, agus ar cheann de na moltaí a rinneadh, moladh go mbunófaí stáisiún raidió Gaeilge náisiúnta a bheadh dírithe ar an aos óg. Dúirt an Dr. Day leis an gComhchoiste:

  “Ba mhaith linn go bhfeicfimis raidió náisiúnta Gaeilge don lucht óige mar atá ag muintir Bhaile Átha Cliath le Raidió na Life, ach na craoltóirí a bheith íoctha”.

 Tá tuarascáil iomlán an Dr. Walsh agus an Dr. Day le fáil ag: 

https://audioresearchcentre.wordpress.com/research/

 Tá físeán dá gcur i láthair ag an gComhchoiste Gaeilge agus Gaeltachta ar fáil ag http://www.oireachtas.ie/viewdoc.asp?DocID=38308&&CatID=127 (tosaíonn an físeán den gcur i láthair ag 37'32")